Onverwerkte emoties komen los bij Nederlands-Molukse theatervoorstelling Aan de andere kant

Op 19 september 2018 beleeft de Nederlands-Molukse theatervoorstelling Aan de andere kant, een tijdelijk verblijf haar première in de Molukse kerk in Appingedam. Daarna speelt de voorstelling in Hoogkerk en Bovensmilde. Kaarten kunnen worden besteld via www.adak-theater.nl of vanaf een uur voor aanvang op locatie. De hoofdrollen in de voorstelling worden vertolkt door Nynke Heeg en Roger Goudsmit. De regie is in handen van Hiepie Hoogeveen en Mietji Hully.

Het is een unieke gebeurtenis in Nederland: Nederlandse en Molukse theatermakers maken een theatervoorstelling over de gedeelde geschiedenis. Nog niet eerder werd een theatervoorstelling gemaakt waarbij een grote groep betrokken is met zowel Nederlandse als Molukse roots; van (amateur)spelers en de professionele cast, tot vrijwilligers en de theatermakers zelf. Het regisseursduo bestaande uit Mietji Hully (geboren in kamp Schattenberg en met Molukse roots) en Hiepie Hoogeveen (‘belanda’) is daarvoor exemplarisch.

Foto © Joshua Keller

[Kader] Over de voorstelling

In 1951 meerde de Kota Inten aan in Rotterdam, met aan boord duizenden Molukse KNIL soldaten en
hun families die na de onafhankelijkheid van Indonesië naar Nederland werden overgebracht voor
wat een tijdelijk verblijf had moeten zijn.
Theus Melanesy (Roger Goudsmit) is één van de KNIL soldaten die naar Nederland werden
overgebracht. Als hij bij aankomst direct uit zijn functie wordt ontheven, neemt de wrok tegenover de
Nederlandse overheid toe. Zijn vrouw Gabriela (Nynke Heeg en Nel Lekatompessy) probeert haar man
zoveel mogelijk te ondersteunen, haar gezin bij elkaar te houden en haar eigen weg te vinden in het
nieuwe en vreemde land waarin zij wonen.
​Een verhaal met verschillende tijdslagen, met elkaar verbonden door film, muziek, een koor,
amateurspelers en figuranten uit Groningen en Drenthe (mét en zonder Molukse roots).

 

Tot anderhalf jaar geleden, toen hij werd gevraagd om de regie te doen voor Aan de andere kant,
wist regisseur Hiepie Hoogeveen weinig over de gedeelde Nederlands-Molukse geschiedenis. “Ik wist
niet eens dat Molukkers KNIL-militairen waren. Die militairen en de Molukkers, dat waren voor mij
twee heel verschillende groepen” vertelt Hoogeveen. “Tegelijkertijd wordt door Molukkers nog wel
eens vergeten dat ook Nederlandse jongens, vlak na de Tweede Wereldoorlog, werden uitgezonden
naar Nederlands-Indië” zegt Mietji Hully “ook zij zijn opgesloten geweest in Jappenkampen en
hebben daar trauma’s opgelopen.”

Het was vanaf het begin af aan voor het duo duidelijk dat deze voorstelling geen wij-zij verhaal moest
worden. “Als je het over de gijzelingsacties hebt in de jaren ‘70, dan zet je al snel twee kanten tegen
elkaar op” volgens Hully. “Molukkers voelen zich in een positie gedrukt waarin zij als collectief
worden aangekeken op die acties.” Het werd dus een ander soort voorstelling: een verhaal over een
jong Moluks echtpaar dat in Nederland terecht komt en moet wennen aan het idee dat hun verblijf in
dit koude land permanent is. In de voorstelling, die wordt gemaakt en gespeeld door een grote groep
mensen mét en zonder Molukse roots, wordt duidelijk gemaakt dat men toch vooral ook veel
overeenkomstig heeft. “Voor mij was het de zwijgcultuur. Het er niet over hebben. Emoties
wegstoppen” geeft Hoogeveen als voorbeeld. Hully heeft een soortgelijke ervaring met haar vader
“iedereen was bang dat als we het erover hadden, dat de emoties bij mijn vader loskwamen en dat
hij dat niet aankon.”

Tijdens de opnames van de reconstructie van de aankomst van de Molukse oud KNIL-soldaten, één
van de vele filmpjes in de voorstelling, werd duidelijk dat het loslaten van die emoties helend werkt.
Oók voor de kinderen en kleinkinderen van de soldaten, die hier nu nog steeds wonen. “Ik heb het
verhaal al zo vaak verteld, ik dacht niet dat het me nog veel zou doen” vertelt Hully. Maar net als
voor de Molukse filmfiguranten was het voor haar ook een heel emotionele dag. “Toen ontdekte ik
dat deze beelden nog veel indringender zijn dan woorden.” “Woorden kunnen sturen. Als je iets
uitlegt, ga je daar in mee” zegt Hoogeveen “Beelden zijn onontkoombaar en komen direct bij je
binnen.”

Hoewel de voorstelling gaat over een Moluks echtpaar, betekent dat niet dat de voorstelling alleen
voor mensen met Molukse roots interessant is. “Het is breder dan dat” zegt Hully “ik merk zelf dat ik
veel meer inzicht heb in hoe Nederlandse mensen deze gedeelde geschiedenis hebben ervaren. Je
komt er ook niet uit als je maar blijft denken in ‘wij’ en ‘zij’. Beide partijen hebben hun pijn, hun
slachtofferschap. We moeten er over praten om het te verwerken en samen door te kunnen.”

Aan de andere kant vertelt een serieus verhaal, en dat wordt niet uit de weg gegaan. “We schuwen
emoties niet” vertelt Hoogeveen “maar het wordt ook niet alleen maar een soort tragedie, er zit
humor in om te kunnen relativeren. Het zet daardoor zelfs de serieuze boodschap kracht bij.” Muziek
speelt een belangrijkrijke rol in het stuk. “Er komen zo veel verschillende disciplines bij elkaar” vertelt
Hully “toneelspel, film, dans, zang en muziek. Het samen zingen en muziek maken werkt helend. Het
zijn traditionele liedjes in het Maleis’ maar de Nederlandse spelers zingen net zo goed mee.” Dat gold
ook voor Hoogeveen tijdens de repetities. “Ik zong zó mee met de Molukse traditionele liedjes.
Terwijl ik van tevoren de liedjes niet kende.””

Een tijdelijk verblijf is het eerste deel van de drieluik Aan de andere kant over de gedeelde
Nederlands-Molukse geschiedenis. De voorstelling gaat op 19 september in première in de Molukse
kerk in Appingedam (Harkenrothstraat 2, Appingedam). Daar speelt de voorstelling tot en met 22
september. De voorstelling wordt in de weken daarna gespeeld in Hoogkerk (26 t/m 29 september,
Molukse kerk: Willem-Alexanderstraat 5) en Bovensmilde (3 t/m 6 oktober, Waterstaatkerk:
Hoofdweg 186). De voorstelling speelt twee keer op een avond: om 19:30 en 21:15. Kaarten zijn
online te koop via www.adak-theater.nl en vanaf een uur voor aanvang op locatie.

Leave a comment

Your email address will not be published.


*